Back

ⓘ ማዖሪ ቋንቋ




ማዖሪ ቋንቋ
                                     

ⓘ ማዖሪ ቋንቋ

ማዖሪ ቋንቋ ከኒው ዚላንድ መደበኛ ቋንቋዎች አንዱ ነው። የምሥራቅ ፖሊኔዚያ ደሴቶች ቋንቋ ቤተሠብ አባል ሲሆን የታሂቲ እና የሃዋይኢ እንዲሁም የሳሞዓ እና የቶንጋ ቋንቋዎች ዘመድ ነው። የተናጋሪዎቹ ቁጥር 100.000 የሚያሕል ነው።

                                     

1. ይፋዊ ኹኔታ

ኒው ዚላንድ አሁን ሦስት መደበኛ ቋንቋዎች ያሉት ማዖሪ፣ እንግሊዝኛና የኒው ዚላንድ እጅ ቋንቋ ናቸው። ስለዚህ አብዛኛው የመንግሥት ዘርፎች ሁለት ስሞች አላቸው፤ ለምሳሌ የውስጥ ጉዳይ ሚኒስቴር Department of Internal Affairs /ዴፓርትሜንት ኦቭ ኢንተርናል አፈይርዝ/ በእንግሊዝኛ፣ ደግሞም Te Tari Taiwhenua /ቴ ታሪ ታይፌኑዋ/ በማዖሪ ተብሎ ይታወቃል። ከመጋቢት 1996 ዓ.ም. ጀምሮ የማዖሪ ቴሌቪዥን አገልግሎት በመንግስት እርዳታ ኖሯል።

                                     

2. ታሪክ

ማዖሪ ወደ ኒውዚላንድ ያመጡት ፖሊኔዝያውያን ሰዎች ከሌሎች ደሴቶች የደረሱ ምናልባት በታንኳ ነበር። ከ1860ዎቹ በኋላ ግን እንግሊዞች በኒው ዚላንድ በሠፈሩበት ጊዜ እንግሊዝኛ አመጡና ትምርት ቤቶች ሲከፈቱ ከ1880ዎቹ የማዖሪ ጥቅም በትምህርት ቤት ውስጥ ተከለከለ። በዚህ ብዙዎች የማዖሪ ሕዝብ እንግሊዝኛ በግዴታ ተማሩ። ነገር ግን እቤት ውስጥ፥ በአምልኮት፥ በፖለቲካ ስብሰባ ወዘተ. የማዖሪ ቋንቋ መናገሩ ፈጽሞ አልተቋረጠም። ከዚያ በላይ አንዳንድ የማዖሪ ጋዜጣም ሆነ መጽሐፍ ይታተም ነበር። በ1980ዎቹ 20 ከመቶ ማዖሪዎች ብቻ እንደ ኗሪ ቋንቋ ይችሉት ነበር። በዚያን ጊዜ ቋንቋው ለዘለቄታ እንዳይጠፋ አዲስ የማዖሪ ቋንቋ እንቅስቃሴ ተጀመረና የማዖሪ ትምህርት ቤቶች ተከፈቱ።

                                     

3. ፊደል

ማዖሪ የሚጻፍበት በላቲን ጽሕፈት አይነት አልፋቤት ሲሆን ፊደሎች እንዲህ 20 ናቸው፦

A Ā E Ē H I Ī K M N O Ō P R T U Ū W NG እና WH

ሁላቸው እንደ ተለመደ ድምጾች አላቸው WH የሚያሰማው ድምጽ ግን እንደ ፍ ይመስላል።

                                     

4. ቁጥር

የአብዛኛው ስሞች ቁጥር የሚታይበት ዘዴ የተወሰነ መስተጻምር በመለወጡ ነው። ለነጠላ ቁጥር መስተጻምሩ te ቴ ሲሆን ለብዙ ቁጥር nga ንጋ ይሆናል። ስለዚህ፦

ika ኢካ - ዓሣ፤ rākau ራካው - ዛፍ te ika ቴ ኢካ - ዓሣው፤ te rākau ቴ ራካው - ዛፉ ngā ika ንጋ ኢካ - ዓሦቹ፤ ngā rākau ንጋ ራካው - ዛፎቹ
                                     

5. ሰላምቶች

  • Kia ora ኪያ ዖራ - ሰላምታ፤ እግዜር ይስጥልኝ
  • Kei te pēhea koe ከይ ቴ ፔኸያ ኮዌ - እንደምን ነህ / ነሽ?
  • Kei te tino pai ahau ከይ ቴ ቲኖ ፓይ አሃው - እኔ በጣም ደህና ነኝ
  • Hei konei ኸይ ኮነይ - ደህና ዋል / ዋይ
                                     
  • ማለት ነው ቋንቋው በሀገሪቱ ውስጥ ብዙ ተናጋሪ ባይኖረውም እንኳን የስራ ቋንቋ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል ለምሳሌ በኒውዚላንድ ማዖሪ የተባለው ቋንቋ በሀገሪቱ ከ5 በመቶ ያልበለጠ ተናጋሪ ቢኖረውም የሀገሪቱ የስራ ቋንቋ ተደርጎ ይጠቀሙበታል
  • ዌሊንግተን Wellington የኒው ዚላንድ ዋና ከተማ ነው ማዖሪ ነገድ ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በሥፍራው ሲኖሩ በማዖሪ ቋንቋ ስሙ ቴ ፋንጋንዊ - አ - ታራ ይባላል በ1831 ዓ.ም. እንግሊዞች ሠፈሩትና በ1857 ዓ.ም. ዋና ከተማው ከአውክላንድ

Users also searched:

...